Nie szukaj modnych metod relaksacji. Naukę odpoczynku zacznij od najprostszych rzeczy, jak spacer, drzemka, odłożenie telefonu
Dlaczego młodzi ludzie odczuwają presję, by szybko zarabiać?
Współczesna młodzież coraz częściej doświadcza presji, aby jak najszybciej zacząć zarabiać pieniądze – nawet jeszcze na studiach czy pod koniec szkoły średniej, gdy tylko jest to prawnie możliwe. Jest to zjawisko, które różni się od doświadczeń starszych pokoleń, w których studenci mogli spokojnie skupić się na samych studiach bez konieczności łączenia nauki z pracą zarobkową. Ta sytuacja rodzi pytanie, gdzie w takim natłoku obowiązków znajduje się czas na prawdziwy odpoczynek.
Z jednej strony obserwujemy, że młodzi ludzie są zachęcani do działania na pełnych obrotach – szybciej, mocniej, więcej. Nie pozostaje to bez wpływu na ich życie, szczególnie mając na uwadze obecną sytuację na rynku pracy. Z drugiej zaś strony, młode pokolenie ma coraz wyższe oczekiwania co do warunków pracy, której chcieliby doświadczać: elastyczne godziny, możliwość wychodzenia na basen czy siłownię w ciągu dnia, a nawet osobne strefy relaksu w biurach. Coraz więcej z nich marzy też o czterodniowym tygodniu pracy. Jednak presja edukacyjna i finansowa często nie pozwala na znalezienie równowagi, szczególnie podczas sesji, gdy studenci poświęcają długie godziny nauce kosztem innych aspektów życia.
Co naprawdę znaczy odpoczynek?
Warto się zastanowić, czy współczesna młodzież w ogóle rozumie, czym jest prawdziwy odpoczynek. Na przykład w popularnych w firmach strefach relaksu przeważa zwykle aktywność związana z przeglądaniem internetu i mediów społecznościowych. Choć może się wydawać, że to chwila wytchnienia, to jednocześnie bodźcuje mózg nieustannie napływającymi szybkim i intensywnymi sygnałami. To z pewnością nie jest świadome lub regenerujące odprężenie.
Kultura świadomego wypoczynku zdaje się zanikać – większość młodych osób po prostu próbuje zabić czas, jeśli nie mają konkretnego zajęcia. Od najmłodszych lat słyszą jednak, że trzeba zarabiać, zarabiać i jeszcze raz zarabiać. Jeśli nie wyniesiono z domu nawyku świadomego odpoczynku, trudno im wyobrazić sobie, co może być wartościowym relaksem. Zwykle znają tylko modne formy, takie jak joga czy kąpiele leśne, ale ograniczają je możliwości finansowe. W efekcie wolą w domu scrollować media społecznościowe.
Jak rozpoznać prawdziwy odpoczynek?
Prawdziwy odpoczynek to coś, co robimy dla siebie i swojego ciała ze świadomością, że przynosi nam ulgę i korzyści. Najpierw jednak trzeba zbadać, co danej osobie najlepiej służy. Trzeba próbować różnych metod, czasem wkładając w to wysiłek, a nie poddając się lenistwu i biernie przewijać ekran smartfona.
Jednym z zaniedbanych aspektów jest przebywanie na świeżym powietrzu i aktywność fizyczna, które dotleniają mózg i wspierają zarówno procesy poznawcze, jak i emocjonalne oraz psychiczne. Dobrze jest także zjeść posiłek w ciszy, bez telefonu czy rozmów, a także spędzić czas w dobrym towarzystwie lub po prostu pobyć chwilę samemu ze sobą, by wsłuchać się we własne potrzeby. Niekiedy relaks może oznaczać również zwyczajne leżenie na trawie i ograniczenie bodźców zewnętrznych.
Czy czytanie książki to prawdziwy odpoczynek?
Choć czytanie wymaga zaangażowania umysłu, wcale nie stoi w sprzeczności z dobrym odpoczynkiem. Książki mają statyczny, monochromatyczny format, pozbawiony migających obrazków czy jasnego światła monitora, co sprzyja wyciszeniu. Poza tym lektura pobudza wyobraźnię i pozwala oderwać się od codziennych problemów.
Dla osób, które dopiero zaczynają uczyć się odpoczywać, wystarczą proste czynności, jak zamknięcie oczu, wyobrażanie sobie spokojnego miejsca, skupienie na oddechu czy krótki spacer bez telefonu. Bez telefonu można też wziąć kąpiel czy prysznic, które dodatkowo pomagają w relaksacji dzięki działaniu szumu wody.
Muzyka a sport – czy to się wyklucza podczas odpoczynku?
Odpowiedź na to pytanie jest bardzo subiektywna. Niektórzy mają problem z treningiem bez słuchawek, inni wolą być uważni na otoczenie i celowo nie używają ich, aby wyciszyć umysł po całym dniu noszenia ich w pracy. Nawet jeśli słuchanie czegoś podczas ćwiczeń jest dla wielu lepsze niż siedzenie na kanapie z telefonem, to samo ograniczenie korzystania z telefonu będzie dla wielu osób i tak sporym krokiem w stronę regeneracji.
Ważne jednak, by uważać, żeby sport nie stał się ucieczką czy formą zależności. Aktywność fizyczna jest ważnym elementem zdrowia umysłu – obok snu i zbilansowanego odżywiania. Jeśli jednak ktoś uprawia dużo sportu, a równocześnie nie śpi wystarczająco długo, nie może mówić o zdrowym wypoczynku – organizm nie ma szansy się w pełni zregenerować.
Rutyna w odpoczynku kluczem do zdrowia
Przewlekłe zmęczenie, jak pokazują badania Harvard Medical School z 2024 roku, zaburza działanie mózgu odpowiadającego za motywację do wysiłku. Mózg osób z syndromem przewlekłego zmęczenia bardzo słabo reaguje na zadania wymagające aktywności, przez co każdy wysiłek wydaje się walką z prądem. Dlatego ważne jest, aby odpoczynek nie był przypadkowy, ale powtarzalny i wprowadzony na stałe do codziennego rytmu – tak jak jedzenie czy sen. Tylko przy regularności organizm zacznie się właściwie regenerować, co często skutkuje poprawą samopoczucia i zdrowia.
Odpoczynek jako potrzeba, nie nagroda
Psycholożka Sonia Ziemba-Domańska podkreśla, że odpoczynek to nie luksus ani nagroda za dobrze wykonaną pracę, ale podstawowa potrzeba fizjologiczna. Wypracowanie nawyku regularnego odpoczynku pomaga uniknąć problemów takich jak bóle głowy czy przewlekły stres, które mogą prowadzić do poważnych konsekwencji zdrowotnych, w tym chorób cywilizacyjnych.
Sonia Ziemba-Domańska, psycholożka i neuropsycholożka, certyfikowana specjalistka TSR i Biofeedback, badaczka i wykładowczyni akademicka, kierująca Ogólnopolskim Behawioralnym Telefonem Zaufania Instytutu Psychologii Zdrowia.